شماره نظریه :
7/1401/1134 |
شماره پرونده :
1401-115-1134 ح |
تاریخ نظریه :
1401/11/26 |
قانون
استعلام
همانگونه که مستحضريد حق کسب يا پيشه يا تجارت و سرقفلي دو حق متفاوت و داراي جايگاه قانوني مختلفاند؛ حق نخست در قانون روابط موجر و مستأجر مصوب 1356 در جهت حمايت از مستأجر مصوب شده و حسب مورد با دعواي موجر و به تشخيص دادگاه تمام يا نصف آن در نتيجه تخلف مستأجر زايل ميشود.
توضيح آنکه در بسياري از اجارهنامههايي که در قلمرو قانون ياد شده است، مستأجر بر اساس ماده 10 قانون مدني سرقفلي عرفي که حدود 80 درصد ارزش ريالي تجاري ملک است را به صورت مبايعهنامه خريداري ميکند. از طرفي سرقفلي به صورت مبلغ پرداخت شده در قانون روابط موجر و مستأجر مصوب 1376 و شرع جايگاه قانوني خود را يافته است؛ اين در حالي است که گاهي به دليل مزج اين دو حق و خلط موضوع و در مقام ارزيابي حق کسب يا پيشه يا تجارت بعضا براي مستأجر متخلف به سقوط هر دو حق حکم صادر شده است؛ در حالي که هيچگاه در قانون روابط موجر و مستأجر مصوب 1356 موضوع سرقفلي در بين نبوده و تخلفات برشمرده شده در اين قانون صرفا حق کسب يا پيشه يا تجارت مستأجر را تحتالشعاع قرار ميدهد و موجبي براي زايل شدن حق سرقفلي مستأجر که شرعاً و قانوناً آن را خريداري کرده است، وجود ندارد و در صورت تخلف مستأجر و سقوط حق کسب يا پيشه يا تجارت وي، ابقاي سرقفلي او منطبق بر قانون و عدالت است. با عنايت به مراتب يادشده، خواهشمند است در خصوص رويه اتخاذي از سوي برخي مراجع قضايي به شرح پيشگفته، اعلام نظر فرماييد.
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه
در قانون روابط موجر و مستأجر مصوب 1356 حق سرقفلي پيشبيني نشده است و آنچه در اين قانون آمده است، حق کسب يا پيشه يا تجارت است؛ بنابراين، چنانچه مستأجر در زمان انعقاد قرارداد اجاره مشمول قانون يادشده، مبلغي تحت عنوان سرقفلي به موجر پرداخت کرده باشد، اين مبلغ مستقل از حق کسب يا پيشه يا تجارت قابل مطالبه نيست و تنها کارشناس هنگام تعيين حق کسب يا پيشه يا تجارت مبلغ مزبور را نيز لحاظ ميکند و در مواردي که برابر تبصره يک ماده 19 قانون مزبور، نصف حق کسب يا پيشه يا تجارت حسب مورد به مستأجر يا متصرف تعلق ميگيرد، نيز موضوع تفاوتي نميکند و نصف مبلغ کل تعيينشده به عنوان حق کسب يا پيشه يا تجارت در قبال تخليه مورد حکم قرار مي گيرد.