شماره نظریه :
7/97/306 |
شماره پرونده :
96-2/1-2447 |
تاریخ نظریه :
1397/02/25 |
قانون
استعلام
همانطور که مستحضر هستيد، قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران به عنوان ميثاق ملي کشور، در اصول متعدد خود اهميت وافري را براي حقوق ملت در نظر داشته است، و از جمله در بند (14) از اصل سوم، آن به يکي از حقوق ملت يعني ايجاد امنيت قضايي عادلانه براي همه و تساوي عموم در برابر قانون تأکيد نموده است و اين موضوع يعني تساوي عموم در برابر قانون در ديگر اصول قانون اساسي از جمله اصول نوزدهم و بيستم و قسمت اخير اصل يکصد و هفتم نيز مورد تأکيد قرار گرفته است. اهميت موضوع تساوي عموم در برابر قانون در درجه اي بوده است که در اصل يکصد و شصت و يکم از قانون اساسي، وحدت رويه قضايي را که عدم آن، زمينه ساز احساس بي عدالتي بين شهروندان ميگردد را از وظايف ديوان عالي کشور به عنوان عضوي از مجموعه قوه قضائيه دانسته است. و در راستاي همين موضوع بوده است که قانونگذار عادي نيز به تبعيت از قانونگذار اساسي، هماهنگي در دادسراها که عدم رعايت آن امنيت قضايي عادلانه را مورد خدشه قرار ميدهد، مطابق ماده 288 از قانون آيين دادرسي کيفري از وظايف دادستان کل کشور دانسته است. حال، با توجه به مطالب پيش گفته، نظر به اينکه در دادسراهاي عمومي و انقلاب و احتمالاً دادسراهاي نظامي و حتي شعب يک دادسرا از يک حوزه قضايي، در خصوص موضوع ابطال تمبر در مواردي که قانونگذار آن را در قوانين مختلف الزامي نموده است، رويه هاي متفاوت و متضاد ديده ميشود از جمله چند نمونه زير که از طريق تحقيق ميداني از چند شعبه از استان هاي مختلف به دست آمده است: 1- تفاوت رويه در خصوص دريافت هزينه درخواست رونوشت اوراق پرونده 2- تفاوت رويه در خصوص دريافت هزينه درخواست رونوشت اوراق پرونده از ادارات دولتي 3- تفاوت رويه درخصوص دريافت هزينه برابر اصل کردن اوراق 4- تفاوت رويه در خصوص دريافت هزينه شکوائيه واحد با چند شاکي 5- تفاوت رويه در خصوص دريافت هزينه رونوشت نظريه کارشناسي 6- تفاوت رويه در خصوص دريافت هزينه عکس برداري از اوراق پرونده توسط افراد متقاضي 7- و ... موارد فوق نمونه اي از اين تضاد رويه ها ميباشد که زمينه ساز تضييع حقوق افراد و تبعيض بين آنان ميگردد که اين موضوع از جمله موارد نقض حقوق ملت ميگردد و از طرفي اين تشتت رويه ها سبب تضييع بيت المال که حفظ و حراست و صيانت از آن، از جمله حقوق عامه مي باشد که از وظايف قوه قضائيه ميباشد که دادستاني کل کشور به عنوان بخش مهمي از قوه قضائيه عهده دار اين وظيفه مي باشد، نيز ميگردد و از طرفي اين موضوع موجب وهن دستگاه قضايي و نظام جمهوري اسلامي ميباشد چرا که در دو شعبه يک دادسرا که شعبات آن دو در کنار هم هستند، تفاوت رويه ديده ميشود که به جهت آنکه اين تفاوت رويه براي مراجعه کنندگان، روشن و واضح است بعضاً مورد سؤال و حتي اعتراض مراجعه کنندگان نيز ميگردد، لذا با توجه به مطالب پيش گفته، در راستاي عمل به تکليف شرعي مقرر در اصل هشتم قانون اساسي در جهت دعوت به خير و امر به معروف و نهي از منکر و نيز انجام تکليف شرعي «النصيحه لائمه المسلمين» و به منظور حفظ و صيانت از حقوق ملت و بيت المال که مورد تأکيد امام خامنه اي «حفظه الله» و قانونگذار اساسي در اصول متعدد خود بوده است، سؤالات زير را براي اتخاذ رويه واحد در دادسراهاي کشور به منظور جلوگيري از تضييع بيش از اين، حقوق ملت و نيز بيت المال مسلمين به حضور حضرتعالي ارسال ميگردد. تا با صدور بخشنامه اي در اين خصوص، با اتخاذ رويه اي واحد که ضمانت اجراي کافي را نيز به همراه داشته باشد، نسبت به رفع تبعيض موجود بين افراد ملت و بازگرداندن مبالغ قابل توجهي به بيت المال، که ناشي از عدم اتخاذ رويه اي در اين خصوص مي باشد، اقدام شود.
سوالات در خصوص ابطال تمبر
1-در صورتي که چند نفر با يکديگر در يک شکوائيه شکايت کنند يا يک نفر وکيل به وکالت از چند نفر شکايت کند چند تمبر (ده هزار توماني) براي پرداخت هزينه دادرسي بايستي باطل کنند؟ يک تمبر؟ يا به تعداد شاکيها؟
2-آيا رونوشت اوراق هويتي افراد زير نياز است که ضميمه پرونده شود؟ در صورت مثبت بودن پاسخ آيا نياز به ابطال تمبر برابر اصل وجود دارد؟ در خصوص مورد سوم و چهارم چه کسي بايد بپردازد؟
شاکي
ولي شاکي يا قيم موقت وي
متهم يا مشتکي عنه
شاهد يا مطلع
کفيل يا وثيقه گذار
3-آيا براي هر بار درخواست رونوشت از اوراق پرونده نياز به ابطال تمبر 5 هزار توماني است؟ يا يک بار ابطال تمبر براي همه دفعات درخواست کپي کفايت ميکند؟
4-آيا عکس برداري به وسيله تلفن همراه يا اسکن کردن به وسيله وسايل مخصوص از ارواق پرونده توسط افراد متقاضي نياز به درخواست ابطال تمبر 5 هزار توماني دارد؟
5-آيا ادارات و دستگاههاي دولتي يا نمايندگان حقوقي يا وکلاي آنان در صورت درخواست رونوشت از اوراق پرونده بايستي تمبر 5 هزار توماني را بپردازند؟ يا مطابق هزينه دادرسي از پرداخت آن معاف هستند؟
6-اگر مدرکي يا دليلي از سوي افرادي غير از طرفين پرونده يا نماينده قانوني آنها ارائه گردد چه کسي بايد تمبر برابر اصل را بپردازد؟
7-اگر در يک پرونده چند نفر نسبت به قراري اعتراض کنند (مثلاً منع تعقيب) آيا هر يک از آنان بايستي تمبر 20 هزار توماني را باطل کنند يا يک تمبر کفايت ميکند؟
8-آيا کارشناسان دادگستري يا اهل خبره براي انجام کارشناسي در صورت درخواست رونوشت بايستي تمبر باطل کنند؟
9-آيا در صورتي که طرفين پرونده از نظريه کارشناسي تقاضاي رونوشت کنند بايد تمبر 5 هزار توماني باطل کنند يا بايستي بدون تمبر نظريه کارشناسي را تحويل داد؟
10-در صورتي که مدرکي در مراجع انتظامي ارائه شود مرجع انتظامي بدون ابطال تمبر بايد دريافت و ضميمه پرونده نمايد؟
11-در صورتي که در پاسخ به سوال فوق نظر به دريافت بدون ابطال تمبر باشد پس از ارائه پرونده به شعبه آيا باطل تمبر لازم است؟ چه کسي بايد بپردازد؟ در صورت عدم پرداخت با توجه به برگ شماري پرونده چه بايستي کرد؟ اوراق بدون تمبر را خارج نمود؟
12-آيا بر روي برگه قرار قبولي کفالت يا قبولي وثيقه بايستي تمبر به ميزان دو هزار تومان پرداخت کرد؟
13-منظور از هزينه اعتراض به قرارهاي قابل اعتراض دادسرا کدام قرارها ميباشد؟ آيا منظور صرفاً قرارهاي نهايي ميباشد (ماده 270 از قانون آيين دادرسي کيفري) يا همه قرارهاي صادر شده در دادسرا را تحت پوشش قرار ميدهد؟
14-آيا براي درخواست پيگيري مجدد پرونده پس از ترک تعقيب آيا نيازي به ابطال تمبر وجود دارد؟ در صورت مثبت بودن پاسخ به چه ميزان؟
15-آيا پس از ارائه دليل جديد پس از قطعيت قرار منع تعقيب نيازي به ابطال تمبر وجود دارد؟ در صورت مثبت بودن پاسخ به چه ميزان؟
سوال اصلي و مهم:
1-ضمانت اجراي عدم توجه به پرداخت هزينههاي دادرسي فوق چه ميباشد؟ و مسئول آن چه کسي است؟
2-وظيفه مقامات رسيدگي کننده در مراجع بالاتر چه ميباشد؟
قضات ديوان عالي و تجديد نظر نسبت به عدم توجه به پرداخت هزينههاي دادرسي مراجع پايينتر
قضات دادگاههاي بدوي نسبت به عدم توجه به پرداخت هزينههاي دادرسي توسط قضات دادسرا
مقام اظهارنظر نسبت به عدم توجه به پرداخت هزينههاي دادرسي توسط شعب دادياري و بازپرسي.
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه
درباره استعلام شماره 900/24970/9000 مورخ 30/11/96 معاون محترم راهبردي قوه قضائيه نظريه مشورتي کميسيون آيين دادرسي مدني اين اداره کل به شرح زير اعلام مي گردد:
1-شکايت چند نفر شاکي در يک شکوائيه براي طرح شکايت کيفري و يا تجديدنظر خواهي از رأي کيفري صادره در يک لايحه، اعم از اينکه اصالتاً و يا توسط وکيل انجام گيرد، فقط داراي يک هزينه دادرسي است، اما در صورتي که شکات يا وکيل تحت عناوين مختلف از يک يا چند نفر شکايت داشته باشند، حسب نوع شکايت بايد تمبر قانوني به همان معيار الصاق و ابطال نمايند..(بند 1 اين نظريه به موجب نظريه مندرج در کلاسه 864-1/2-98 اصلاح شده است)
2-در قانون پيش بيني نشده است که رونوشت اوراق هويتي افراد مذکور در سؤال دوم (شاکي، مشتکيعنه، شاهد، کفيل و ...) اخذ و پيوست پرونده شود.
3-با عنايت به جدمل تغيير تعرفه هاي خدمات قضائي سال 1396، براي هر درخواست تصوير از اوراق پرونده بايد مبلغ پنج هزار ريال پرداخت شود. بنابر اين براي هر درخواست تصوير اوراق پرونده که مستلزم اقدام جداگانه باشد بايد هزينه جداگانه پرداخت شود.
4-«عکس» و «تصوير» و «رونوشت» و «کپي» اوراق پرونده مترادف هم مي باشند و هزينه آن نيز برابر جدول سال 1396، همان مبلغ 000/50 ريال مي باشد.
5-صرفنظر از آنکه ادارات دولتي علي الاصول از پرداخت هزينه دادرسي معاف نمي باشند نگر در موارد مقرر قانوني و در مواردي که از پرداخت هزينه دادرسي معاف مي باشند،نيز بايد هزينه درخواست تصوير از اوراق پرونده را بپردازند زيرا اين هزينه با توجه به بندهاي ماده 502 قانون آيين دادرسي مدني از مصاديق هزينه دادرسي نمي باشد.
6-در هر يک از مقررات کنوني براي اشخاص ديگر (غير از طرفين پرونده) تکليفي مبني بر ابطال تمبر مقرر نشده است.
7-هرگاه دو يا چند نفر طي يک لايحه به يکي از قرارهاي قابل اعتراض دادسرا، اعتراض کنند فقط يک هزينه را بايد پرداخت کنند مگر آنکه موضوع اعتراض آنها مستقل باشد، مانند فرضي که از يک متهم شکايات مستقلي از سوي اشخاص مختلف راجع به موضوع هاي متفاوت به عمل آمده و به لحاظ لزوم رسيدگي به اتهامات متعدد متهم (ماده 313 قانون آيين دادرسي کيفري) به صورت توأمان به آنها رسيدگي و اتخاذ تصميم شده است که در اين صورت هر يک از شکات مزبور اگر به قرارهاي صادره معترض باشند، بايد هزينه آن را جداگانه پرداخت کند، گرچه آن را از جمله به لحاظ داشتن وکيل واحد روي يک لايحه نوشته باشند.
8-چون کارشناسان دادگستري يا اهل خبره براي انجام کارشناسي که از سوي دادگاه به آنها ارجاع شده است، بايد به محتويات پرونده و عندالزوم (به تشخيص دادگاه) به رونوشت آن دسترسي داشته باشند، در اجراي وظايف محوله الزامي به پرداخت تمبر ندارند.
9-با عنايت به جدول تعرفه هاي خدمات قضايي سال 1396 که هزينه درخواست از اوراق پرونده را به مبلغ 000/50 ريال تعيين کرده است، اطلاق اصطلاح اوراق پرونده شامل نظريه کارشناس که به پرونده ضميمه شده، نيز مي باشد.
10-مرجع انتظامي تکليفي در خصوص کنترل الصاق و ابطال تمبر بر روي اوراق ابرازي ندارد.
11-تشخيص اوراقي که به عنوان سند يا قرينه مؤثر در دعواي کيفري است، با مرجع قضايي است و عدم تصديق و ابطال تمبر تنها باعث مي شود به تصويري ابرازي، بدون ملاحظه اصل آن به عنوان سند ترتيب اثر داده نشود اما مانع از آن نيست در زمره امارات قضايي مورد توجه قرار گيرد و در هر حال خارج کردن اوراقي که پيوست پرونده شده است، به هر علت جايز نيست.
12-صدور قرار قبولي کفالت يا وثيقه مستلزم ابطال تمبر نمي باشد.
13 و 14- درخواست تعقيب مجدد در اجراي مواد 79 و 278 قانون آيين دادرسي کيفري 1392، تقديم شکايت جديد نيست تا مستلزم پرداخت هزينه باشد.
15-هزينه صدور گواهي از مراجع قضايي شامل هر نوع گواهي از دفاتر مزبور اعم از گواهي مطرح بودن پرونده و يا گواهي اقامه دعوا و يا گواهي تقديم شکايت موضوع تبصره 2 ماده 14 قانون صدور چک و غيره مي شود.
در خصوص وظيفه کنترل پرداخت هزينه دادرسي طرح دعواي حقوقي به موجب دادخواست، مقنن برابر مواد 53(بند1) 64، 54، 66 قانون آيين دادرسي دادگاههاي عمومي و انقلاب در امور مدني 1379، صراحتاً تعيين تکليف کرده است که بر اين اساس وظيفه کنترل آن و صدور اخطار رفع نقص در طرح دعاوي حقوقي بر عهده مدير دفتر است. با اين حال، از آنجايي که رئيس يا دادرس علي البدل شعبه مربوط وظيفه نظارت بر کارکنان اداري دادگاه را بر عهده دارد، در اين باره نيز بايد نظارت کند. در خصوص شکايت کيفري گرچه قانون در اين باره تصريحي ندارد و صدور اخطار رفع نقص به مفهومي که در مورد هزينه دادرسي دعاوي حقوقي مقرر شده است، در خصوص هزينه دادرسي شکايات کيفري منتفي است، اما به نظر مي رسد وظيفه کنترل پرداخت هزينه دادرسي و ابطال تمبر ماهيتاً يک امر غير قضايي است و اولاً و بالذات بر عهده کارکنان اداري است، ولي مقامات قضايي مربوط نيز مکلف به نظارت بر انجام اين وظيفه از سوي کارکنان ذي ربط مي باشند ضمناً نظارت مراجع قضايي بالاتر بر مراجع قضايي پايين تر و نحوه آن به ترتيبي است که حسب مورد در قانون تصريح شده است؛ مانند ماده 392 قانون ياد شده.