شماره نظریه :
7/97/168 |
شماره پرونده :
96-75-844 ح |
تاریخ نظریه :
1397/02/04 |
قانون
استعلام
1-در مواردي که قانونگذار تقلب نسبت به قانون را منع کرده و ورود به برخي از قالبها براي انحراف نيت شارع را مسدود نموده است مثلاً اينکه در صورتي که ماهيت قرارداد بيع شرط باشد در حکم رهن است و موجب انتقال نيست و يا اينکه براي فرار از اجاره تعيين قالب صلح منافع مانع مقررات اجاره و امتيازهاي آن به نفع طرف ضعيف مستاجر نيست آيا چنانچه دعاوي مرتبط با آثار اين قراردادها مطرح شده آيا قاضي در دعوي حقوقي ميتواند که براساس کشف اراده باطني و صرف نظر از اراده ظاهري و قالب سند با توجه به اراده باطني تصميم گيري نمايد؟
2-با توجه به طرح مساله بالا مثلاً اگر بيع نامه عادي بابت معامله يا حق استرداد داشته باشد بر اساس مقررات 33 و 34 قانون ثبت و اصلاحات آن در سال 1386 آيا قاضي ميتواند با تفسير اراده باطني در دعوي الزام به انتقال سند رسمي قرار رد صادر کند؟ يا اينکه نياز به دعواي تقابل است؟
3-برخي از بانکها نيز در اعطاي تسهيلات سند مالکيت را به نام خود منتقل ميکنند در حالي که ممنوعيت قانوني وجود دارد و باطنا نيت آن است که به عنوان تضمين بازپرداخت وام است آيا اگر که دعوي خلع يد از سوي بانک مطرح شد قاضي حق استنباط عقد رهن از بيع نامه ظاهري دارد و ميتواند دعوي خلع يد را نپذيرد آيا تفسير مذکور معارض ماده 70 قانون ثبت بوده و تخلف قضايي است؟ برخي از قضات معتقدند که قاضي در ابتدا حق ندارد بلکه بايد دعوي متقابل براي ابطال سند مطرح شود و توامان رأي بدهد ولي برخي معتقدند که واقع گرايي اقتضاء دارد که قاضي مدني بتواند بدون نياز به طرح دعوا و با تفسير اراده باطني دعوا را قبول يا مردود کند چرا که اين نوع قرارداد خلاف مقررات ماده 10 قانون مدني از لحاظ عدم رعايت نظم عمومي و اخلاق حسنه است لذا باطل و کان لم يکن است و شرط يا قرارداد در حکم عدم است نظر آن اداره چيست.
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه
-از مفاد ماده 191 قانون مدني چنين بر ميايد که آنچه عقد را مي سازد قصد انشاء دروني (اراده باطني) است مشروط بر اينکه اعلام شود .لزوم اعلام اراده و حصول توافق بر مبناي عبارات لعلامي مزبور ايجاب ميکند که اگر قرينه اي نباشد که مفهومي غير از انچه اعلام شده، مورد نظر است، عبارات اعلامي (اراده ظاهري) ملاک خواهد بود و چون اصل بر اراده ظاهري طرفين در تنظيم عقد است بنابراين چنانچه ادعاي خلاف ظاهر سند مطرح شود مدعي بايد مطابق مقررات خلاف آن را ثابت نمايد.
2-با توجه به پاسخ سوال اول؛ چنانچه بيع نامه عادي با حق استرداد باشد در مواردي که تقاضاي الزام به تنظيم سند رسمي مطرح ميشود دادرس بايد ضمن رسيدگي ماهوي حکم بر بي حقي خواهان صادر کند
3- بانک دارنده سند مالکيت از کليه حقوق مالکيت بر خوردار است و مي تواند دادخواست خلع يد عليه متصرف را مططرح سازد ولي در فرض استعلام دارنده قبلي سند مالکيت مذکور نيز حق دارد با طرح دعواي تقابل دادخواست ابطال سند مالکيت بانک را از دادگاه رسيدگي کننده بخواهد.
«سوالات مختلف از لحاظ پيچيدگي و چگونگي و مدت فرايند کارشناسي که براي پاسخ به آن ضرورت دارد، متفاوت است بنابراين طرح سوالات گوناگون (گرچه مرتبط باهم ) مانع سرعت و دقت لازم در پاسگويي است.