شماره نظریه :
7/1401/1116 |
شماره پرونده :
1401-83-1116ح |
تاریخ نظریه :
1402/07/19 |
قانون
استعلام
همانگونه که مستحضريد در بند «الف» ماده واحده قانون تعيين تکليف اراضي واگذاري دولت و نهادها مصوب 1370 مجمع تشخيص مصلحت نظام، به اراضي غير موات اشاره شده است و ظاهرا مقصود قانونگذار اراضي تشخيص داده به عنوان موات در اجراي ماده 12 قانون زمين شهري مصوب 1366 با اصلاحات و الحاقات بعدي بوده که پس از اعتراض افراد به حالت غير موات (داير يا باير) تغيير يافته است. در اين خصوص خواهشمند است به پرسشهاي زير پاسخ دهيد:
اولاً، آيا ماده واحده مذکور اراضي تغيير يافته از حالت ملي به مستثنيات را هم شامل ميشود و يا آنکه موضوع تغيير نوع اراضي از ملي به مستثنيات، مشمول ماده 9 قانون افزايش بهرهوري بخش کشاورزي و منابع طبيعي مصوب 1389 است؟
ثانياً، چنانچه اداره راه و شهرسازي مستثنيات افراد را به اشتباه به عنوان اراضي ملي و در اجراي ماده 10 قانون زمين شهري مصوب 1366 با اصلاحات و الحاقات بعدي، تصرف و به نام دولت ثبت نمايد و سپس آن بخش از سند مالکيت راجع به مستثنيات افراد ابطال شود، آيا موضوع مشمول ماده واحده صدرالذکر است و يا آنکه با ديگر مقررات انطباق دارد؟
ثالثاً، مستنبط از بند «ب» ماده واحده يادشده، چنانچه آماده سازي و واگذاري اراضي پس از تاريخ اين ماده واحده باشد، در صورت تغيير نوع زمين از ملي به مستثنيات و يا ابطال سند ملک به جهت غاصبانه بودن اقدامات دولت، آيا همچنان ماده واحده ياد شده حاکميت دارد و يا آنکه موضوع تابع ديگر مقررات نظير ماده 9 قانون افزايش بهرهوري بخش کشاورزي و منابع طبيعي مصوب 1389 و يا لايحه قانوني نحوه خريد و تملک اراضي و املاک براي اجراي برنامههاي عمومي، عمراني و نظامي دولت مصوب 1358 با اصلاحات و الحاقات بعدي است؟
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه
اولاً، مقررات راجع به ماده واحده قانون تعيين تکليف اراضي واگذاري دولت و نهادها مصوب 1370 مجمع تشخيص مصلحت نظام، درباره اراضي است که پيش از تصويب اين قانون تحت عناوين «الف» و «ب» مقرر در ماده واحده توسط دولت و نهادها تملک يا شروع به تملک گرديده و به مردم واگذار شده و در اختيار آنها قرار گرفته و احداث بنا صورت گرفته است و يا توسط وزارت راه و شهرسازي عمليات آمادهسازي در آنها انجام گرفته؛ اما به مردم تخصيص داده نشده است؛ بنابراين به اراضي که پس از تصويب اين قانون توسط دولت و نهادهاي موضوع اين ماده واحده تملک و به اشخاص واگذار شده است، شمول و تسري ندارد.
ثانياً، در صورتي که ملکي قبلاً به موجب برگ تشخيص صادره از سازمان جنگلها و مراتع و آبخيزداري، ملي اعلام شود و سپس در اجراي ماده 10 قانون زمين شهري مصوب 1366 با اصلاحات و الحاقات بعدي و ماده 20 آييننامه اجرايي اين قانون مصوب 24/3/1371 هيأت وزيران به لحاظ قرار گرفتن اين ملک در حريم و محدوده شهر، در اختيار وزارت راه و شهرسازي و از طريق اين وزارتخانه در اختيار سازمان ملي زمين و مسکن قرار گيرد و با اعتراض ذينفع به برگ تشخيص و سند مالکيت صادره، حکم قطعي داير بر اعاده ملک به ذينفع صادر شود، سازمان ملي زمين و مسکن که زمين را در اختيار دارد، طبق قسمت اخير تبصره يک ماده 9 قانون افزايش بهرهوري بخش کشاورزي و منابع طبيعي مصوب 1389 مکلف است به درخواست مالک در صورت امکان، عين زمين و در غير اينصورت با رضايت مالک، عوض و يا قيمت آن را بر اساس نظريه کارشناسي پرداخت کند و در اين فرض موجبي براي پرداخت قيمت منطقهاي زمين نيست.
ثالثاً، درصورتي که مراجع دولتي يا شهرداري¬ها بدون رعايت مقررات مربوط به نحوه خريد و تملک اراضي و املاک، مبادرت به تصرف املاک اشخاص نمايند، اين عمل غصب محسوب و مقررات مربوط به آن در اين خصوص جاري مي¬شود.